Lepote Toplice: Ivanova kula

KURŠUMLIJA- Opština Kuršumlija  je devastirano područje ali ima bogato kulturno i istorijsko nasleđe. Zanimljivo je da poseduje tri kule: Marinu, Brankovu i Ivanovu kulu, koja proglašena za spomenik kulture od strane Republičkog zavoda za zaštitu spomenika. Ovo strateški važno srednjovekovno utvrđenje sagrađeno je na vrhu vulkanske kupe.

    -Ostaci srednjovekovne trvđave s kraja 14. i početka 15. veka, u narodu poznate kao Ivan kula, nalaze se u istoimenom selu, 33 km južno od Kuršumlije, na zapadnim obroncima planine Radan. Na prilazu kuli je selo Ivan Kula, a istočno selo Zagrađe, nastalo iza tvrđave. Ivan kula je manja srednjovekovna tvrđava, podignuta na vrhu ugašene vulkanske kupe, sa koje je moguće kontrolisati put ka Kosovu i Kuršumliji dolinom Kosanice. Od tvrđave je ostala sačuvana visoka donžon-branič kula (7.80 x 5.80 m) i temelji objekta na severnoj strani. Kula sa zidovima 1.40 m debljine, zidana je pritesanim kamenom, koji je vezivan negašenim krečom- ističe Milan Savić, doktorand arheologije iz Kuršumlije.

   Ivan kula zbog položaja i strateškog značaja privlačila je i dan danas privlači pažnju istraživača, istoričara, pisaca, umetnika, planinara…

 – Feliks Kanic je krajem 19. veka obišao kulu i ostavio njene prve opise, dimenzije, narodna predanja i skicirao utvrđenje sa okolinom. Polovinom 20. veka utvrđenje obilazi arhitekta Aleksandar Deroko i sačinjava plan fortifikacije. O razvalinama ovog srednjovekovnog grada ostale su sačuvane brojne legende. Ruine nekadašnjeg utvrđenja lokalno stanovništvo dovodi u vezu sa legendarnim kosovskim junakom Kosančić Ivanom. Podno Ivan kule postoji izvor poznat kao Ivanova voda. Narodno predanje pamti da je Ivan imao sestru Janu, koju su u jednom pohodu oteli Turci i vukli do sela Vuča, gde je preminula. Na tom mestu podignuta je mala, jednobrodna crkva čiji temelji i danas stoje kraj seoskog groblja- naglašava arheolog Savić.

    Kada se pretražuje arhivska građa i istorijski izvori malo je sačuvano podataka o ovoj srednjovekovnoj tvrđavi.

  -Za vreme vladavine despota Stefana Lazarevića pominje se kao Ivanov grad 1412. godine. Nema sumnje da je u ovoj tvrđavi stolovao neki od važnijih srpskih srednjovekovnih velikaša. Narodno verovanje ga je zapamtilo kao Kosančić Ivana, ali nam pravo ime gospodara Ivanove kule za sada nije poznato, kaže Milan Savić i dalje pojašnjava da je interesantan izvor koji pominje despota Ivaniša, koji je 1348. godine manastiru Svetih  Arhangela kod Prizrena priložio u Toplici u okolini Kuršumlije više Rudara, selo Tudorče sa svim zaselcima i međama. Da je despot Ivaniš  bio istaknuta ličnost na dvoru cara Dušana, koji ga naziva “roditelj carstva mi”. Da je njegov sin bio Altoman, a unuk, nazvan po dedi, Ivaniš Altomanović, srodnik kneza Lazara, sahranjen u manastiru Visoki Dečani. Da je Altoman oženio sestru kneza Lazara čime su ostvarene rodbinske veze porodice Altomanović i Hrebeljanović.

  Inače, Ivanova kula proglašena je za spomenik kulture u registru Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture pod br. SK-835.